Casual friday

Casual friday to przyzwolenie na swobodny, ale jednocześnie schludny ubiór w miejscu pracy, w którym obowiązuje tradycyjny dress code; zwykle jest przestrzegany w każdy piątek tygodnia, czasem w ostatni piątek miesiąca. Po raz pierwszy zetknąłem się z ów rytuałem na początku lat 2000., w trakcie pracy w amerykańskiej korporacji. Pamiętam, jak wówczas dyskutowaliśmy, czy jeansy są stosownym ubiorem do biura. Od tamtego czasu w wielu firmach oraz urzędach zmieniły się wymagania dotyczące stroju, jeansy bez dziur wręcz stały się filarem smart casualu, a ludzkość poczyniła znaczący postęp na drodze ku wyswobodzeniu z „opresji” konserwatywnej mody.

casual_friday_new_york_puzzle_company
Photo via Conde Nast, http://www.newyorkpuzzlecompany.com. „Żartujecie. Myślałem, że jest piątek.”

Podaję linki do archiwalnych artykułów na temat stosownego ubioru na okoliczność tzw. luźnego piątku. Znajdziecie tu szereg porad oraz ilustracji. Myślę, że każdy wybierze coś dla siebie i będzie potrafił dostosować ubiór do wymagań instytucji, w którą reprezentuje.

Dress code: casual

Dress code: smart casual

Historia casual friday

Inne polskie nazwy to swobodny piątek, luźny piątek lub każualowy piątek; w j. ang. spotykamy dress-down friday, casual day oraz najpopularniejsze określenie – casual friday.
Skąd się wziął ten zwyczaj i jakie są jego początki? No właśnie… . Do niedawna byłem przekonany, iż nowa praktyka posiada nade wszystko uzasadnienie naukowe, np. wpływa na poprawę wydajności pracy, samoocenę, lepsze samopoczucie oraz relacje koleżeńskie. Do tych wątków wrócę w dalszej części artykułu.
Tymczasem casual friday, tak lubiany przez szeregowych pracowników korporacji, zachwalany przez kierownictwo oraz promowany przez intelektualnych guru (szkoleniowcy, trenerzy, różnej maści doradcy oraz „oświeceni” i postępowi humaniści), to przeróbka aloha friday, czyli haitańskiego zwyczaju noszenia stroju narodowego, którego ikoną jest tzw. hawajska koszula (luźna, z krótkimi rękawami, kolorowa, wzorzysta, najczęściej w kwiaty); inna nazwa to aloha shirt (z j. ang. koszula aloha).¹

hawajska_koszula_vulture-com
Foto: http://www.vulture.com. Znane postacie w hawajskich koszulach.

Zjawisko „wyswobadzania” nasiliło się na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, głównie za sprawą marksistowskiej, kontrkulturowej rewolucji seksualnej, którą entuzjastycznie propagowali amerykańscy oraz zachodnioeuropejscy hipisi. Inna nazwa to dzieci kwiaty (z ang. flower power). Ich charakterystyczny wygląd nieodzownie kojarzy się z długimi włosami, spodniami dzwonami oraz kolorowymi, luźnymi szatami, wśród których wyróżniały wzorzyste koszule, najczęściej w kwiaty oraz geometryczne wzory.
Warto wiedzieć, iż antykulturowy marksizm był i nadal jest zafascynowany: przede wszystkim religiami wschodu (buddyzm, Hare Kriszna, taoizm, hinduizm itp.), szamaństwem, kulturą plemienną, komunizmem (życie w komunach, squatach), wolnością bez ograniczeń (słynne hasło: „sex, drugs and rock and roll”), atmosferą koncertów Woodstock, tatuażami oraz modyfikacjami ciała na wzór muzycznych idoli² oraz całą masą zjawisk stojących w opozycji do tradycyjnych wartości (etos pracy, rodzina, wiara, własność, chrześcijańska moralność, normy obyczajowe itp.). Ów ruch zrodził się pod pozorem buntu przeciw tradycyjnej kulturze oraz jej elitom, które są złe, okrutne i niesprawiedliwe, skorumpowane, „tłamszą” mniejszości, wywołują wojny (okres wojny w Wietnamie) itd. ³

woodstock
Najwięcej hipisowskich ilustracji w trakcie ich ulubionej czynności, tj. zabawy, znalazłem bez koszul. Gdy postanowili coś na siebie założyć, to najczęściej były to kolorowe t-shirty lub przypominające fasonem indiańsko-szamańskie okrycia. Nie wdając się w dywagacje nad fasonem, to hipisowską modę należy uznać za rozsadnik postępującego luzu i łamania tradycyjnych norm.

Sympatyczna tradycja swobodnych piątków, rozpowszechniona na szeroką skalę w latach 90. XX wieku przez amerykańskie korporacje oraz zachodnich intelektualistów, ma swoje źródło w kontestacji końca lat 60. i początku 70. ubiegłego stulecia.

Mit casual friday

Trudno się nie zgodzić z opinią, że swoboda wyboru korzystnie wpływa na samopoczucie. Czy to jest najważniejszy cel pracy? Oczywiście, że nie. Rzeczywista intencja (mam tu na myśli autentyczną i uczciwą pracę) to produkcja dóbr potrzebnych ludziom. Tu trzeba być kompetentnym i efektywnym, a to się przekłada na wyższe zarobki – czyli dobrobyt. W ten sposób dochodzimy do głównego punktu programu, tj. wydajności pracy.
Poza 2-3 wyjątkami¹¹, w polskojęzycznych publikacjach (tych ogólnodostępnych w internecie) nie natknąłem się na żadne odniesienia do opracowań naukowych, związanych z wpływem ubioru na aktywność zawodową i zarobkową. Charakterystyczne jest, że niemal wszyscy specjaliści od kadr i motywacji powtarzają po sobie, że casual friday pozytywnie wpływa na efektywność pracy. Ciekawe na jakiej podstawie tak twierdzą? W mojej ocenie jest to mit, którego nikt nie próbuje podważyć, ponieważ jest wygodny i chętnie akceptowany przez większość.
Pytanie samych zainteresowanych – czyli pracowników: czy w piątki wolą ubierać się swobodnie, czy według konserwatywnego dress code`u, jest bez sensu. Wiadomo, jaka będzie odpowiedź.

dress-code_szkolenie_goodcall-com

Ubiór nas zmienia

Karen Pine to profesor psychologii na Universytecie Hertfordshire w Anglii, autorka książki „Mind what you wear: The Psychology of fashion”. Na marginesie dodam, że w mojej ocenie ubiera się – delikatnie pisząc – źle. Jednak jako naukowiec poczyniła szereg interesujących obserwacji oraz powołuje badania innych naukowców:¹²

„Zakładając określony element garderoby przejmujemy z reguły cechy z nim związane. Wiele kostiumów ma dla nas symboliczne znaczenie, niezależnie czy jest to strój służbowy, czy swobodny, weekendowy; gdy go zakładamy przygotowujemy mózg do zachowań zgodnych z tym znaczeniem. (…) jesteśmy lepiej skoncentrowani oraz nastawieni bardziej poznawczo na zadaniach, mając na sobie strój służbowy zamiast codziennego, bardziej swobodnego.”

We wspomnianej książce opisuje przykład swoich studentów, których poprosiła o założenie t-shirtów z napisem „Superman”. Uczestnicy eksperymentu myśleli o sobie, jako o silniejszych niż zwykle, opisywali własne możliwości, jako większe w stosunku do innych studentów oraz samych siebie, gdy byli ubrani zwyczajnie, bez koszulek z logo superbohatera.

superman

Przywołuje badanie amerykańskich naukowców, z którego wynika, iż uczestnicy przebrani w białe fartuchy lekarskie byli bardziej skłonni do pomocy innym niż w zwykłym stroju.

Zwraca uwagę, że stres zawęża korzystanie z garderoby nawet o 90%, co w praktyce oznacz wybór zwykle tych samych ubrań i nie przykładanie uwagi do atrakcyjnego wyglądu.
Głównym powodem, dla którego panie lepiej się ubierają, np. bardziej elegancko, wcale nie jest podniesienie atrakcyjności fizycznej, lecz dodanie sobie śmiałości oraz podniesienie własnej wartości.

kobiety_kapelusz_Royal-Ascot

W innych badaniach, znów na próbie kobiet, wyciągnięto następujące wnioski:¹³
* panie w złym humorze lub depresji częściej wybierają jeansy,
* i odwrotnie – w lepszym nastroju są skłonne chętniej zakładać kostiumy atrakcyjniejsze, lepiej dopasowane do figury, wykonane z lepszych i droższych materiałów,
* podobnie z akcesoriami, np. chętniej sięgają po kapelusze lub atrakcyjne obuwie.

Eksperyment ze strojami kąpielowymi

Barbara L. Fredrickson oraz Tomi‐Ann Roberts w latach 90. XX stulecia przeprowadziły eksperyment polegający na rozwiązywaniu testów matematycznych: raz w strojach kąpielowych, a innym razem w swetrach (inna wersja mówi o zwykłym ubraniu). Uczestnikami były kobiety oraz mężczyźni. U tych drugich nie stwierdzono różnic w wynikach, ale u pań tak. Wypadały gorzej, gdy rozwiązywały zadania w strojach kąpielowych. Główny wniosek z badań: kobiety są bardziej podatne na samoocenę – czyli, jak same siebie postrzegają.²¹

stroj_kapielowy_damski

Eleganci bardziej wierzą w siebie

Niemieccy naukowcy, Bettina Hannover oraz Ulrich Kühnen, w 2002 roku opublikowali pracę, z której wynika, że osoby ubrane elegancko szybciej odpowiadały na pytania, wybierały bardziej formalne przymiotniki i opisywały siebie jako bardziej kompetentnych. Uczestnicy w zwykłych, casualowych strojach – wręcz przeciwnie.²²

Stephan-Winkelmann-ciemny_garnitur

„Jesteś tym, co nosisz”

Doktor Jennifer Baumgartner, psycholog, psychoanalityk modowy oraz autorka książki „You are what you wear” (tł. na j. polski „Jesteś tym, w co jesteś ubrany” lub jak w nagłówku), wymownym tytułem pracy utwierdza czytelnika w przekonaniu o prawdziwości powyższych obserwacji, jednak z zastrzeżeniem, że nie każdy reaguje identycznie na ten sam ubiór, ponieważ „wiele zależy od płci, wieku oraz wykonywanego zawodu. To jest sprawa bardzo indywidualna”.

Podsumowanie

W mojej ocenie powyższe przykłady oraz opinie podważają pogląd o jednoznacznie pozytywnych skutkach casual friday i promocji pospolitego, przeciętnego ubioru na co dzień w pracy. Z perspektywy ekonomicznej i prakseologicznej (nauka o skutecznym działaniu) casualizacja służbowego dress code`u najprawdopodobniej jest niewskazana. To, że komuś się wydaje, że lepiej pracuje, a pozostali utwierdzają go w tym przekonaniu na bazie podobnych odczuć, jest złudzeniem (naginanie rzeczywistości to własnych życzeń, oczekiwań czy wyobrażeń). Na wszelki wypadek podkreślam, że nie chodzi mi o propagowanie „dress code`owego zamordyzmu”, lecz zamanifestowanie, że staranny, elegancki i stosowny do okoliczności kostium, nie tylko korzystnie wpływa na wizerunek osobisty i pracodawcy, ale prawdopodobnie pozytywnie na jakość pracy. Oczywiście do wszystkiego trzeba podchodzić krytycznie oraz uwzględnić specyfikę branży, np. od pracownika sądu (nawet pracującego w sekretariacie lub archiwum) należy wymagać bardziej formalnego ubioru, niż od osoby zatrudnionej w sklepie sportowym.

Czytelnikom zainteresowanym psychologią ubioru, polecam wcześniejsze wpisy oraz odnośniki do obszernej literatury po artykułem.

https://luigisaladini.fashion.blog/category/porady/psychologia-mody/

marynarka_koszula_kurator_wystawy_nowosci-com-pl
Foto: http://www.nowosci.com.pl. Dr Michał Pszczółkowski, kurator wystawy poświęconej toruńskiemu modernizmowi, upublicznionej w Archiwum Państwowym w Toruniu w 2015 r. Jeżeli tak wygląda zawodowy znawca kultury – elita, w dodatku na państwowej posadzie, to nie ma się co dziwić, że niechlujny wygląd oraz „wystające gazety” stają się normą wśród zwykłego ludu. W końcu „ryba psuje się od głowy”.

Chciałbym tym wpisem zachęcić jak najwięcej panów, panie zresztą też (wiem, że zaglądają na blog), do eleganckiego ubioru tak często, jak tylko macie możliwość. Jak widzicie, wiążą się z tym same pozytywy. Jest trochę niewygodnie? No cóż, życie stawia przed każdym cywilizowanym człowiekiem pewne wymagania.

W przyszłości spodziewajcie się kolejnych artykułów z zakresu psychologi mody.

Trzymacie fason,

Luigi

P.S. Przepraszam za brak ciągłości w numeracji przypisów, ale Word Press nie oferuje takiej funkcji, a znaków specjalnych w postaci cyfr jest raptem 3.

Przypisy:
1. www.en.wikipedia.org na hasła: „Aloha shirt”, „Aloha Friday”oraz „Casual Friday”.
2. www.en.wikipedia.org na hasło: „tattooing”.
3. Justyna Teodorczyk, „Hipisowska kontestacja lat 60. i 70. XX w. Na fali i w pułapce kryzysu. O globalistycznych aspektach dzieci-kwiatów”, opublikowane w „Kultura-Historia-Globalizacja”, nr 9, str. 123-130.
11. https://betterlife.pl/czy-wiesz-ze-ubranie-moze-zmienic-twoje-zycie/
11. https://www.forbes.com/sites/ruchikatulshyan/2013/10/17/is-casual-dress-killing-your-productivity-at-work/#46bf1a42b6a7
12. „What you wear can change your brain”, maj 2014.
13. „FLEX: Do Something Different. How to use the other 9/10ths of your personality”, Ben (C) Fletcher & Karen Pine, wydawnictwo Uniwersytetu Hertfordshire, styczeń 2012.
21. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9686464
21. https://psychologiastylu.com/tag/psychologia-ubioru/
22. „Journal of Applied Social Psychology”, 2002.

Reklamy

4 myśli w temacie “Casual friday

  1. Cieszy mnie ,że są jeszcze ludzie,którzy udowadniają swoją prawdę powołując się na badanie naukowe.
    Brawo.Oby miał Pan czas na częstsze wpisy na blogu. Pozdrawiam serdecznie.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s